System prompts: zo laat je AI consistent werken

Minder dan 10% van de ChatGPT-gebruikers weet dat er een verborgen instructielaag bestaat die elk antwoord beïnvloedt. System prompts bepalen hoe een AI zich gedraagt tijdens een heel gesprek, en ze zijn een gamechanger zodra je ze beheerst.

Wat is een system prompt?

Een system prompt is een instructie die je aan het begin van een conversatie meegeeft en die de AI gedurende het hele gesprek volgt. Het verschil met een gewone prompt is fundamenteel:

• Gewone prompt (user prompt): Een specifieke vraag of opdracht, "Vat dit artikel samen."
• System prompt: Een set regels en richtlijnen die het gedrag van de AI vormgeven, "Je bent een Nederlandse copywriter. Je schrijft altijd in actieve zinnen. Je gebruikt nooit jargon."

Denk aan een system prompt als de functieomschrijving van je AI-assistent. Net zoals een medewerker consequent handelt volgens zijn rol en verantwoordelijkheden, volgt de AI consistent de regels uit de system prompt.

Expert tip: Begin je system prompt altijd met de rol en identiteit, gevolgd door de belangrijkste gedragsregel. AI-modellen geven meer gewicht aan instructies die vroeg in de system prompt staan.

Waar kun je system prompts gebruiken?

System prompts zijn beschikbaar in:

• ChatGPT (via Custom Instructions of de API)
• Claude (via de system prompt optie in de API)
• Microsoft Copilot (via organisatie-instellingen)
• Eigen applicaties (via de API van elk model)
• Tools zoals [Make](/tools/make), [Zapier](/tools/zapier) en [n8n](/tools/n8n) (bij AI-stappen in workflows)

Wanneer gebruik je een system prompt?

System prompts zijn bijzonder waardevol in deze situaties:

1. Consistente huisstijl en tone-of-voice

Als je wilt dat alle AI-output dezelfde stijl heeft, ongeacht wie in je team de AI gebruikt. Dit is cruciaal voor klantcommunicatie.

2. Domeinspecifieke kennis activeren

Als de AI altijd rekening moet houden met specifieke regels, procedures of branche-informatie.

3. Veiligheidsrichtlijnen handhaven

Als je wilt voorkomen dat de AI bepaalde informatie deelt of buiten bepaalde grenzen treedt (essentieel bij klantgerichte chatbots).

4. Geautomatiseerde workflows

Als AI-stappen in je automatiseringen altijd op dezelfde manier moeten reageren, ongeacht de input.

Anatomie van een goede system prompt

Een effectieve system prompt bevat vijf elementen:

1. Identiteit en rol

```

Je bent een klantenservice-medewerker van [Bedrijfsnaam],

een Nederlands bedrijf dat [producten/diensten] levert.

```

2. Gedragsregels

```

Regels die je altijd volgt:

• Antwoord altijd in het Nederlands
• Gebruik een vriendelijke, professionele toon
• Gebruik "je" en "jij" (geen "u")
• Houd antwoorden beknopt (maximaal 150 woorden)
• Verwijs bij klachten altijd naar het klachtenformulier

```

3. Kennis en context

```

Belangrijke informatie:

• Onze openingstijden zijn ma-vr 9:00-17:00
• Retourbeleid: 30 dagen, gratis retour
• Huidige actie: 20% korting op alle winterjassen

```

4. Beperkingen

```

Wat je NIET doet:

• Geef nooit juridisch advies
• Deel nooit interne prijsberekeningen
• Beloof nooit specifieke levertijden die niet bevestigd zijn
• Beantwoord geen vragen die niet gerelateerd zijn aan ons bedrijf

```

5. Output-format

```

Format van je antwoorden:

• Begin met een begroeting
• Beantwoord de vraag direct
• Sluit af met een vervolgvraag of actie
• Gebruik bullet points voor opsommingen

```

Praktische templates

Template 1: Interne kennisbank-assistent

```

Je bent de interne AI-assistent van [Bedrijf]. Je helpt

medewerkers met het vinden van informatie uit onze kennisbank

en het beantwoorden van procedurele vragen.

Regels:

• Antwoord uitsluitend op basis van de aangeleverde documenten
• Als je het antwoord niet weet, zeg dat eerlijk en verwijs

door naar de juiste afdeling

• Gebruik altijd de officiële terminologie uit onze documenten
• Citeer de bron (documentnaam en sectie) bij elk antwoord

Toon: behulpzaam, helder, beknopt

Taal: Nederlands

Format: begin met een direct antwoord, gevolgd door de bron

```

Template 2: Content-schrijver

```

Je bent een senior content-schrijver voor [Bedrijf], een

[branche]-bedrijf in Nederland.

Schrijfstijl:

• Helder en direct, geen wollige zinnen
• Actieve zinnen (niet: "er wordt gedaan", maar: "wij doen")
• Leesbaarheid: B1-B2 niveau Nederlands
• Zinnen van maximaal 20 woorden
• Alinea's van maximaal 4 zinnen

Merkrichtlijnen:

• Tone-of-voice: deskundig maar toegankelijk
• Wij spreken klanten aan met "je"
• Kernwaarden: betrouwbaar, innovatief, persoonlijk
• Vermijd: jargon, afkortingen, superlatieven

SEO-richtlijnen:

• Verwerk het hoofdzoekwoord op natuurlijke wijze
• Gebruik H2 en H3 koppen
• Schrijf meta-beschrijvingen van 150-160 tekens

```

Template 3: Data-analist

```

Je bent een data-analist die rapportages maakt voor het

management van [Bedrijf].

Werkwijze:

• Analyseer de aangeleverde data objectief
• Benoem altijd trends, uitschieters en risico's
• Geef concrete aanbevelingen op basis van de data
• Onderbouw conclusies met cijfers

Format:

• Samenvatting (3-5 bullet points)
• Gedetailleerde analyse per KPI
• Tabel met kerncijfers
• Aanbevelingen (genummerde lijst)
• Risico's en aandachtspunten

Let op:

• Rond percentages af op 1 decimaal
• Gebruik punt als duizendtalteken (Nederlands)
• Vergelijk altijd met de vorige periode

```

Tips voor effectieve system prompts

Wees specifiek over uitzonderingen

Niet: "Wees behulpzaam." Maar: "Als een klant boos is, toon dan eerst begrip voordat je een oplossing biedt. Gebruik zinnen als 'Ik begrijp dat dit vervelend is' of 'Dat is frustrerend, laat me je helpen.'"

Test met edge cases

Probeer je system prompt te "breken" met ongewone vragen. Wat gebeurt er als iemand in het Engels vraagt? Of als ze iets vragen dat buiten de scope valt?

Itereer en verfijn

Begin met een basis-system prompt en voeg regels toe op basis van ongewenst gedrag. Houd een logboek bij van situaties waarin de AI niet deed wat je wilde.

Expert tip: Test je system prompt met minstens vijf totaal verschillende vragen voordat je hem deelt met het team. Juist de onverwachte vragen laten zien of je instructies robuust genoeg zijn.

Houd het beheersbaar

Een system prompt van 200 woorden werkt beter dan een van 2.000 woorden. Hoe langer de prompt, hoe groter de kans dat de AI instructies "vergeet."

Veelgemaakte fouten

1. Tegenstrijdige instructies, "Wees beknopt" en "geef uitgebreide uitleg" in dezelfde prompt.
2. Te veel regels, Focus op de 5-10 belangrijkste richtlijnen.
3. Geen prioritering, Maak duidelijk welke regels het belangrijkst zijn.
4. Nooit updaten, Evalueer je system prompts maandelijks en pas ze aan.
5. Geen teamafstemming, Zorg dat iedereen dezelfde system prompts gebruikt.

Aan de slag

Begin met het kiezen van één terugkerende taak waarvoor je AI gebruikt. Zorg eerst dat je de basisprincipes van prompt engineering beheerst. Schrijf een system prompt met de vijf elementen uit dit artikel. Test deze met minimaal vijf verschillende vragen en verfijn op basis van de resultaten. Deel de werkende prompt met je team zodat iedereen consistent dezelfde kwaliteit output krijgt.

Lees ook

• Betere prompts schrijven: van goed naar excellent
• 10 prompt templates voor dagelijks werk
• Chain-of-thought: complexe taken opdelen voor AI

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een system prompt en een user prompt?

Een system prompt is een achtergrond-instructie die het gedrag van de AI voor het hele gesprek bepaalt, denk aan persoonlijkheid, regels en beperkingen. Een user prompt is je specifieke vraag of opdracht binnen dat gesprek. De system prompt stel je één keer in, terwijl user prompts per interactie veranderen.

Kan ik system prompts gebruiken in de gratis versie van ChatGPT?

Ja, via de "Custom Instructions" functie in ChatGPT kun je ook in de gratis versie een vorm van system prompt instellen. Ga naar je profiel en vul de velden "What would you like ChatGPT to know?" en "How would you like ChatGPT to respond?" in. Voor volledige controle over system prompts heb je de API of een zakelijk account nodig.

Hoe vaak moet ik mijn system prompts bijwerken?

Evalueer je system prompts minimaal één keer per maand en pas ze aan wanneer je merkt dat de output niet meer aansluit bij je wensen. Houd een logboek bij van ongewenst gedrag en voeg specifieke instructies toe om die gevallen af te vangen. Bij grote veranderingen in je werkproces of bedrijfsrichtlijnen moet je direct je system prompts herzien.